Çin-2026: Texniki analiz

Bəhreyn testlərində McLaren, şinlərin temperaturuna nəzarət etmək üçün ön qanadın kənar lövhəsindəki (endplate) üfüqi lövhəyə (dive plane) birbaşa inteqrasiya olunmuş mürəkkəb bir sensor təqdim etdi. Bu texniki həll Avstraliyada Mercedes tərəfindən də mənimsənilib. Lakin W17 modelində sensor dive plane-in aşağı hissəsinə “batırılmış” (daxilinə yerləşdirilmiş) formadadır; sözügedən bu detal hava axınının idarə olunmasını optimallaşdırmaq üçün yuxarıya doğru bükülmüş yeni bir profil nümayiş etdirir.

Ferrari Şanxaya bir neçə maraqlı yeniliklə gəldi! 👀

​Komanda, hava axınını tənzimləmək üçün “Halo” qoruyucu sisteminə kiçik bir qanadcıq (flap) əlavə edib. Bu detal hava axınını sürücünün kaskasından kənarlaşdıraraq üst hava qəbulu kanalına yönəldir və beləliklə aerodinamik səmərəliliyi artırır.

​Onlar həmçinin Çin Qran Prisinə “Makarena” ləqəbli innovativ fırlanan arxa qanadlarını da gətiriblər. Luis Hemilton komandanın mövsümün belə erkən mərhələsində artıq yeniliklər üçün “çalışdığını və axtarışda olduğunu” xüsusi qeyd edərək onları tərifləyib.

​Maraqlıdır ki, Ferrari bu il təkmilləşdirmə sürətini həqiqətən artırıb.

 

 

Ön əyləc disklərinin müqayisəsi

 

 

Eynilə Ferrarinin mövsümöncəsi testlərdə etdiyi kimi, Haas da Çin Qran Prisinə Arxa Toqquşma Quruluşu (RIS) qanadcığı gətirib.

​🔍 Komandanın bildirdiyinə görə, qanadcıq “hava axınını yuxarıya doğru yönəltmək (upwash) üçün quraşdırılıb ki, bu da öz növbəsində lokal aerodinamik xüsusiyyətləri yaxşılaşdırır və yerəbasma qüvvəsinin (load) artması ilə nəticələnir.”

​Görünən odur ki, Haas bu mövsüm Ferrari ilə olan texniki əməkdaşlığından maksimum yararlanmağa çalışır.

 

Alpine komandasının mürəkkəb görünüşlü arxa aktiv aerodinamika sistemi cümə günü Çin Qran Prisində tam şəkildə göründü 👀

​Formula 1 komandası birinci sərbəst yürüşlər (FP1) zamanı bu qurğunu adətən istifadə olunan karbon lifli örtüyü olmadan sınaqdan keçirirdi.

​Qısa Texniki Qeyd:

​Bu “aktiv aero” sistemləri, xüsusilə 2026-cı il reqlamenti yaxınlaşdıqca daha çox diqqət mərkəzindədir. Alpine-in bu sistemi örtüksüz istifadə etməsi, rəqiblərin və texniki analitiklərin mexanizmin necə işlədiyini görməsi üçün nadir bir şans yaradıb.

 

“Makarena” Qanadının Problemi: Ferrari Niyə Sprint Sıralama Yürüşündən Əvvəl Ondan İmtina Etdi?

​Çindəki sərbəst yürüşlər (FP) zamanı Ferrari ilk dəfə Bəhreyndəki mövsümöncesi testlərdə görünən “Makarena” arxa qanadını gətirdi. Fotodan da göründüyü kimi, “Düzlük Rejimi” (Straight Mode) SÖNÜLÜ olduqda, qanad standart üç elementdən ibarət olur və avtomobilə maksimum yerəbasma qüvvəsi (downforce) verir.

​Lakin “Düzlük Rejimi” İŞƏ DÜŞDÜKDƏ, iki üst element öz oxu ətrafında fırlanır, nəticədə qanadın arxa kənarı ön kənara çevrilir.

​PROBLEM NƏDİR?

Bu həll yolu ilə bağlı əsas məsələ arxa qanadın öz ilkin vəziyyətinə ön qanaddan bir az daha gec qayıtması kimi görünür.

​⚠️ Sürücü əyləcə basdıqda, avtomobildə müsbət qaçış momenti (pitch moment) \theta yaranır. Nəticədə avtomobilin ön hissəsi aşağı çökür, arxa hissəsi isə yuxarı qalxır. Bu hərəkət bir neçə effekt yaradır ki, bunlardan ən əhəmiyyətlisi aerodinamik balansın (AB) önə doğru sürüşməsidir.

​Əyləcləmə zamanı aerodinamik balansın önə sürüşməsini (hansı ki, öndə yerəbasma qüvvəsini artırır, arxada isə azaldır) nəzərə alsaq — əgər arxa Aktiv Aerodinamika sistemi öndəkindən bir az daha gec fəaliyyəti dayandırarsa, qısa bir anlıq arxa hissədə daha da az yerəbasma qüvvəsi olacaq.

​Bu, əyləcləmə zamanı stabilliyə potensial olaraq təsir edə bilər və sürücünün avtomobil üzərində idarəetməni itirməsinə səbəb olar. Sərbəst yürüşlər zamanı Hemiltonun başına gələn tam olaraq budur.

​Əsas Terminlərin İzahı:

​Downforce (Yerəbasma qüvvəsi): Hava axınının avtomobili yerə sıxaraq döngələrdə daha sürətli dönməsini təmin edən qüvvə.

​Pitch moment (Qaçış momenti): Avtomobilin önünün aşağı, arxasın qalxması (və ya əksi) hərəkəti.

​Aero balance (Aerodinamik balans): Yerəbasma qüvvəsinin ön və arxa oxlar arasındakı paylanma nisbəti.

 

F1 2026 Döşəmə Altı (Floor Bottom) CFD Təhlili

​Döşəmənin girişinə (inlet) baxsanız, beş kiçik çəpərin (LED – Ön Kənar Qurğuları) quraşdırıldığını görərsiniz. Bu qurğular burulğanlıq (vorticity) və kənarlaşan hava axını (outwash) yaradır ki, bu da döşəmə və döşəmə lövhəsi nahiyəsində yerəbasma qüvvəsini (downforce) artırır.

​CAD modelindəki göy rəngli ştrixlənmiş sahə tamamilə düz qalmalı və istinad müstəvisinin (reference plane) və ya pilləli müstəvinin (istinad müstəvisindən 50 mm yuxarıda yerləşən) üzərində olmalıdır.

​Nəticə etibarilə, diffuzorun başlanğıc nöqtəsi (kick point) yalnız bu düz hissə bitdikdən sonra başlaya bilər. Buna görə də, ümumi yerəbasma qüvvəsinin yaradılması həmin başlanğıc nöqtəsində cəmləşir.

​Arxa təkərlərin qarşısında yerləşən kiçik künc qurğuları arxa təkər izindəki hava burulğanlarını (tire wake) idarə etməyə cavabdehdir.

Yalnız iki “strak”ın (istiqamətləndirici lövhə) istifadəsinə icazə verilir və onlar qaydalarla müəyyən edilmiş çox məhdud həcmə sığmalıdırlar. Nəticədə, komandaların diffuzor divarındakı burulğanları “siçan yuvası” (mousehole) adlanan detallar əlavə etməklə idarə etdikləri görünür.

​Əsas Texniki Terminlər:

​CFD (Computational Fluid Dynamics): Hesablamalı Hidrodinamika. Hava axınlarını kompüter modelləri ilə simulyasiya etmək.

​Diffuser Kick Point: Döşəmənin arxa hissəsində havanın genişlənməyə başladığı (yuxarıya doğru meyilləndiyi) ilk nöqtə.

​Tire Wake: Təkərlərin fırlanması nəticəsində yaranan “çirkli” və nizamsız hava axını.

 

 

Ferrari SF-26 və Mercedes W17-nin ön və arxa qanadlarının müqayisəsi. 🔍

​Ferrari-nin yarış tempu hər dövrədə təxminən 0,6 saniyə daha yavaş idi. SF-26 təkərləri Mercedes-dən daha sürətli qızdırır, lakin həm də daha yüksək təkər aşınmasına (deqradasiyasına) malikdir.

​Mercedes ən güclü mühərrikə və düzlüklərdə üstünlüyə sahibdir. Bununla belə, onlar yarışın startında və təkrar startlarda təkərləri qızdırmaqda çətinlik çəkdilər; W17 isə hər bir mərhələnin (stintin) sonuna doğru daha sürətli idi.

​Ferrari-nin hələ də çempionluq üçün Mercedes ilə mübarizə aparmaq şansı varmı?

​Qısa Analiz: Ferrari-nin Şansı Varmı?

​Vəziyyət çətin görünsə də, Ferrari-nin mübarizəni davam etdirməsi üçün bəzi amillər hələ də mövcuddur:

​Sıralama Üstünlüyü: Təkərləri tez qızdıra bilmək Ferrari-yə bir dövrəlik sürətdə (sıralama turlarında) üstünlük verə bilər. Əgər Mercedes-i geridə qoyub yarışı öndə başlasalar, dar treklərdə onları saxlamaq mümkün olar.

​İnkişaf Paketi: 0,6 saniyəlik fərq böyükdür, lakin mövsümün ortasında gələcək aerodinamik yeniliklər bu fərqi azalda bilər.

​Trekin Xüsusiyyətləri: Təkər qızdırmaq problemi olan treklərdə (məsələn, daha soyuq hava və ya hamar asfaltlı dövrələr) Ferrari Mercedes-ə ciddi zərbə vura bilər.

 

 

Cadillacın qəzasından yararlanaq.

​Monocoque (Monokok)

Şassi və ya Təhlükəsizlik Hücrəsi.

​Bu, avtomobilin əsas gövdəsidir. Karbon lifindən hazırlanır və həm çox yüngül, həm də inanılmaz dərəcədə möhkəmdir. Sürücü bu hissənin daxilində oturur. Qəza zamanı sürücünü qoruyan əsas “zireh” məhz budur.

​Power Unit (Güc Qurğusu). Mühərrik sistemi.

​Müasir F1-də buna sadəcə “mühərrik” demirlər, çünki bu mürəkkəb bir hibrid sistemdir. Bura 1.6 litrlik V6 daxili yanma mühərriki, turboşarj və elektrik enerjisi hasil edən hibrid sistemlər (ERS) daxildir. Şəkildə gördüyünüz gümüşü rəngli böyük hissə egzoz sisteminin və mühərrik blokunun bir hissəsidir.

​Gear Case (Sürətlər Qutusu Gövdəsi)

​Ötürmələr qutusu karteri.

​Bu hissə həm sürətlər qutusunu (adətən 8 irəli ötürmə olur) daxilində saxlayır, həm də arxa asqı (suspension) sisteminin bağlandığı əsas struktur rolunu oynayır. O, mühərrikin gücünü arxa təkərlərə ötürür.

​Hava və Yanacaq Sistemi

​Airbox / Airfilter (Hava qutusu / Hava filtri): Sürücünün başının üstündəki hava girişindən gələn havanı təmizləyir və mühərrikə ötürür.

​Intercooler inlet hardware (İnterkuler giriş hissələri): Turbodan keçən qızmış havanı soyutmaq üçün interkulerə ötürən boru sistemidir. Soyuq hava daha sıxdır və daha çox güc verir.

​High pressure fuel pump 300 bar (Yüksək təzyiqli yanacaq nasosu): Yanacağı mühərrikin silindrlərinə 300 bar təzyiqlə püskürdür. Bu, yanacağın daha səmərəli yanmasını təmin edir.

​Throttle body (Drossel qapağı/boğazı): Mühərrikə daxil olan havanın miqdarını tənzimləyir. Sürücü qaz pedalına basdıqda bu qapaq açılır.

​Turbo və Egzoz Sistemi

​Turbo (Turboşarj): Egzoz qazlarından istifadə edərək mühərrikə daha çox hava sıxır.

​Split turbo no longer allowed (Parçalanmış turbo artıq qadağandır): Əvvəllər bəzi komandalar (xüsusilə Mercedes) turbonun kompressor və turbin hissələrini mühərrikin ön və arxasında yerləşdirirdi. 2026 qaydalarına görə bu dizayn artıq qadağan edilib, hissələr bir yerdə olmalıdır.

​Exhausts to turbo hidden under heat insulation (İstilik izolyasiyası altında gizlənən egzoz boruları): Silindrlərdən çıxan çox isti qazlar birbaşa turboya gedir. Digər hissələri əritməmək üçün onlar xüsusi qoruyucu (gümüşü rəngli hissə) altındadır.

​Digər Mexaniki Hissələr

​Exhaust cam (Egzoz paylayıcı valı): Egzoz klapanlarının açılıb-bağlanmasını idarə edən mexanizmdir.

​Coil packs over spark plugs (Alışdırma bobinləri): Hər bir silindrin üzərində yerləşir və şamların qığılcım çıxarması üçün lazım olan yüksək gərginliyi yaradır.

​Bolts to chassis with 6 bolts (Şassiyə 6 bolt ilə bərkidilmə): Bütün bu ağır mühərrik bloku şassiyə (monokoka) cəmi 6 əsas nöqtədən bağlanır. Bu, mühərrikin həm də avtomobilin gövdəsinin bir parçası (daşıyıcı hissə) olduğunu göstərir

 

 

​Hava və Soyutma Dövrü

​Turbo compressor (Turbo kompressoru): Atmosferdən gələn havanı yüksək təzyiqlə sıxan hissə. Hava sıxıldıqca qızır (fizika qanunlarına görə), bu isə yanma üçün əlverişli deyil.

​Feed from turbo to intercooler (Turbodan interkulerə gedən yol): Turboda sıxılmış və qızmış havanın interkulerə (soyuducuya) ötürüldüyü borudur.

​Water 2 Air intercooler 3D printed core (“Su-Hava” tipli interkulerin 3D çap edilmiş nüvəsi): * İzah: F1-də havanı soyutmaq üçün su istifadə olunur. “3D printed” (3D çap) olması o deməkdir ki, bu hissə ənənəvi üsullarla mümkün olmayan mürəkkəb daxili kanallara malikdir. Bu, həm çəkiyə qənaət edir, həm də soyutma səmərəliliyini maksimuma çatdırır.

​Water cooling outlet to radiator (Radiatora gedən su çıxışı): Interkulerin daxilində havanın istisini özünə çəkən suyun yenidən soyuması üçün əsas radiatorlara göndərildiyi çıxış borusudur.

​Pipe from intercooler to plenum (Interkulerden plenuma gedən boru): Artıq soyumuş və sıxılmış (oksigenlə zəngin) havanın mühərrikin yanma kameralarına doğru getdiyi yoldur.

​Inlet plenum (Giriş plenumu / Hava paylayıcı kamera): Bu böyük karbon qutu, gələn havanı hər 6 silindr arasında bərabər şəkildə paylayır.

​Atov, prosesi qısaca belə təsəvvür edə bilərsən:

​Turbo havanı udur və onu bərk sıxır (hava qızır).

​Bu isti hava İnterkulerə girir və suyun köməyi ilə kəskin şəkildə soyudulur.

​Soyuq və sıx hava Plenuma daxil olur və oradan birbaşa silindrlərə “püskürülür”.

 

 

Soyutma Sisteminin Detalları

​Gearbox oil hybrid coolers (Sürətlər qutusu yağı üçün hibrid soyuducular):

​İzah: Sürətlər qutusu saniyənin mində biri qədər qısa müddətdə ötürmələri dəyişdiyi üçün daxildə böyük sürtünmə və istilik yaranır. Bu kiçik radiatorlar yağı soyudaraq qutunun sıradan çıxmasının qarşısını alır.

​To water 2 air intercooler radiator (“Su-Hava” interkuler radiatoruna gedən xətt):

​İzah: Əvvəlki şəkildə gördüyümüz interkulerin daxilindəki istini çəkən suyun, soyuması üçün əsas radiatorlara gedən yoludur. Bu, qapalı bir dövriyyədir.

​Hydraulic oil cooler (Hidravlik yağ soyuducusu):

​İzah: F1 avtomobilində sükan idarəetməsi, DRS (arxa qanadın açılması) və debriyaj kimi sistemlər hidravlik yağ təzyiqi ilə işləyir. Bu yağın həddindən artıq qızması sürücünün avtomobili idarə edə bilməməsinə səbəb olar.

​V6 engine oil & water cooling (V6 mühərrikinin yağ və su soyutma sistemi):

​İzah: Avtomobilin yan tərəflərində (sidepod) yerləşən ən böyük radiatorlardır. Bir hissəsi mühərrik blokunu soyudan suyu, digər hissəsi isə mühərrikin daxilini yağlayan yağı soyudur.

 

 

​Hava Girişi və Paylanması

​Inlet from roll hoop (Qoruyucu qövs üzərindəki giriş): Sürücünün başının üstündəki o məşhur “qulaq”. Buradan daxil olan hava həm mühərriki “qidalandırır”, həm də bəzi radiatorları soyudur.

​Cooling ducts (Soyutma kanalları): Havanı avtomobilin daxilindəki müxtəlif qaynar nöqtələrə yönləndirən karbon lifli borular.

​Airbox (Hava qutusu): Mühərrikin birbaşa üzərində yerləşən bu hissə havanı süzür və silindrlərə getməzdən əvvəl sabitləşdirir.

​Airbox to turbo duct (Hava qutusundan turboya gedən kanal): Üstdən gələn təmiz havanı sıxılmaq üçün aşağıda yerləşən turboya aparan yoldur.

​Nöqtəvi Soyutma Sistemləri

​Mühərrikin ümumi soyudulmasından başqa, bəzi kiçik amma kritik hissələrin də öz “kondisioneri” var:

​Rear radiator pack (Arxa radiator paketi): Avtomobilin arxa hissəsində, adətən sürətlər qutusu və ya ERS (hibrid sistem) hissələrini soyutmaq üçün yerləşdirilən radiatorlar qrupu.

​Cooling to turbo casing (Turbo gövdəsinin soyudulması): Turbo 1000 dərəcəyə yaxın istiliyə çatdığı üçün onun xarici metal qabığını soyutmaq lazımdır ki, ətrafdakı hissələri yandırmasın.

​Cooling to throttle actuator (Drossel ötürücüsünün soyudulması): Qaz pedalına basdıqda qapağı açan elektrik motorunu soyudur. Əgər bu motor qızsa, “qaz” ilişib qala bilər.

​Cooling to sensor (?) (Sensorun soyudulması): F1 sensorları çox həssasdır. İstidən səhv məlumat verməmələri üçün onlara birbaşa soyuq hava üfürülür.

​Cooling to coil packs (Alışdırma bobinlərinin soyudulması): Yanacaq qarışığını partlatmaq üçün qığılcım yaradan bobinləri soyudur.

 

 

Arxa Daxili Asqı Sistemi

​Push rod (Təkanverici qol): Təkərin hərəkətini daxildəki mexanizmə ötürən əsas qol. Təkər kələ-kötürə dəydikdə, bu qol yuxarı doğru “itələyir” (push) və daxili yayları sıxır.

​Heave spring (Şaquli hərəkət yayı): Bu yay avtomobilin gövdəsinin bütöv şəkildə yuxarı-aşağı hərəkətini (heave) idarə edir. Xüsusilə yüksək sürətdə aerodinamik yük artdıqda avtomobilin asfalta çox yapışıb zədələnməməsini təmin edir.

​Heave damper (Şaquli hərəkət amortizatoru): Şaquli hərəkət yayının yaratdığı rəqsləri söndürür. Bu hissə avtomobilin “sıçramasının” (porpoising) qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.

​Anti roll bar (Stabilləşdirici qol / Burulma qolu): Avtomobilin döngələrdə sağa-sola meyl etməsinin (roll) qarşısını alır. Avtomobilin döngələrdə “düz” qalmasını təmin edərək təkərlərin asfaltla təmasını maksimumda saxlayır.

 

 

 

Sürətlər Qutusu və Struktur Detalları

​Carbon fibre gearbox carrier (Karbon lifli sürətlər qutusu daşıyıcısı/karteri):

​İzah: Bu, sürətlər qutusunun xarici qabığıdır. Karbon lifindən hazırlanması onu həm çox yüngül, həm də çox sərt edir. Arxa asqı qolları birbaşa bu gövdəyə bağlanır.

​Gearbox is a self contained unit inside (Sürətlər qutusu daxildə müstəqil bir aqreqatdır):

​İzah: F1-də sürətlər qutusu “kaset” (cassette) sistemidir. Yəni dişli çarxlardan ibarət olan əsas mexanizm bu karbon qabığın daxilinə bir bütöv kimi yerləşdirilir. Bu, mexaniklərin qutunu sıradan çıxdıqda çox tez dəyişməsinə imkan verir.

​Bolts to engine with 4 bolts (Mühərrikə 4 bolt ilə bərkidilmə):

​İzah: Bütün arxa hissə (sürətlər qutusu, asqılar və arxa qanad) mühərrik blokuna cəmi 4 əsas nöqtədən bağlanır. Bu nöqtələrin inanılmaz dərəcədə güclü olması lazımdır, çünki döngələrdəki bütün yüklər bu 4 boltun üzərinə düşür.

​Floor support (Döşəmə dayağı):

​İzah: Avtomobilin altındakı karbon döşəmənin (floor) yüksək sürətdə əyilməməsi üçün onu sürətlər qutusuna bağlayan dayaq nöqtəsidir. Bu, aerodinamik səmərəlilik (yerəbasma qüvvəsi) üçün kritikdir.

​Hydraulic feed from pump on engine (Mühərrikdəki nasosdan gələn hidravlik qidalanma):

​İzah: Sürətlərin dəyişdirilməsi və differensialın işləməsi üçün lazım olan yüksək təzyiqli yağ mühərrik tərəfdəki nasosdan bu xətt vasitəsilə sürətlər qutusuna ötürülür.

 

 

​Pnevmatik Klapan – Qaytarma Sistemi (PVRS)

​Pneumatic valve return system (PVRS):

​Pnevmatik klapan qaytarma sistemi.

​İzah: Bu sistem metal yayların əvəzinə sıxılmış azot qazından istifadə edərək mühərrikin klapanlarını bağlayır. Bu, klapanların “uçmasının” (yəni açıq qalıb porşenə dəyməsinin) qarşısını alır və mühərrikin inanılmaz dərəcədə yüksək dövrələrdə işləməsinə şərait yaradır.

​Filament wound carbon fibre nitrogen bottle:

​Lifli sarğılı karbon lifli azot balonu.

​İzah: Sıxılmış azot qazı bu balonda saxlanılır. Çəkiyə qənaət etmək üçün o, çox möhkəm karbon lifləri ilə sarılıb. Bu balon yüksək təzyiqə dözümlüdür.

​Refill valve for pitstops:

​Pit-stoplar üçün doldurma klapanı.

​İzah: Yarış zamanı azot sızması baş verərsə, mexaniklər pit-stop zamanı bu klapan vasitəsilə balonu yenidən doldura bilərlər. Azotun bitməsi mühərrikin dərhal dayanması deməkdir.

​Pipework to cylinder head:

​Silindr başlığına gedən boru şəbəkəsi.

​İzah: Azot qazını balondan birbaşa silindr başlığındakı klapan mexanizmlərinə daşıyan incə borulardır.

 

 

Audi Burun Strukturu.

Yan tərəflər qalındır və zərbə strukturunun böyük bir hissəsini təşkil edir; alt kənar isə formaya salınmış (skulpturvari) alt səthə yer açmaq üçün kəsilmişdir, bu səbəbdən şassi bərkidiciləri həmin xəttin yuxarısında yerləşir.

Bütün bunlar alüminium pətəkli özək (honeycomb core) üzərinə çəkilmiş karbon lifli qatların ayrı-ayrı bölmələrindən deyil, bütöv bir parça şəklində hazırlanmışdır.

“Burun” hissəsinin xarici səthinin böyük bir hissəsi strukturun üzərinə yapışdırılmış aerodinamik gövdə elementləridir və qəza strukturunun (crash structure) əhəmiyyətli bir hissəsi hesab olunmur.

 

 

 

 

 

 

 

 

.